Gleby aluwialne – pozostałość po rzekach i morzach. Przedstawiamy ich charakterystykę

Teren nadwiślański Koryto Wisły

Gleby aluwialne to rząd gleb napływowych powstałych z materiału osadzonego w wyniku erozyjnej i sedymentacyjnej działalności spływów powierzchniowych, rzecznych i morskich. Materiał taki charakteryzuje się wysokim stopniem zwietrzenia, rozdrobnieniem oraz zwykle zasobnością w próchnicę. Gleby z niego powstałe posiadają nieuregulowane stosunki wodno-powietrzne, wysokie wahania wód gruntowych oraz często w ich głębszych warstwach znajdują się oglejenia gruntowe.

Wyróżnia się dwa typy gleb aluwialnych:  mady rzeczne i mady morskie (marsze).

Mady rzeczne

Mady rzeczne składają się głównie z osadów aluwialnych – osadów na tarasach zalewowych i osadów delt. Te pierwsze powstają z materiału osadzanego przez płynące wody po wewnętrznej stronie zakola rzeki. Spływ rzeczny pogłębia zwykle zakole. Podczas przenoszenia następuje segregacja osadu według wielkości: części grubsze osadzane są bliżej koryta, a drobniejsze dalej, w zatoczkach i rozlewiskach, najdrobniejsze zaś w zastoiskach. Osady tarasów zalewowych stanowią przeważającą część mad rzecznych występujących w Polsce. Osady delt powstają przy ujściach rzek z najdrobniejszych cząstek glebowych. Złożone są często z ciężkich lub bardzo ciężkich mad. Mady rzeczne charakteryzują się warstwowością, wyróżnia się wśród nich trzy podtypy:

  • mady rzeczne właściwe
  • mady rzeczne próchniczne
  • mady rzeczne brunatne

Marsze

Marsze powstają z osadów morskich w wyniku zalewania przez wodę nisko położonych terenów. Charakteryzują się tworzeniem warstw, podobnie jak w przypadku mad rzecznych. Odróżnia je zasobność kompleksu sorpcyjnego w jony wapnia, magnezu i niewielkiej ilości sodu (Na+ często wymywany jest w głąb profilu). W Polsce marsze występują nielicznie i tylko na niektórych terenach przymorskich (Zatoka Gdańska).

Gatunki mad

Ze względu na różne właściwości mad, głównie stosunki wodno-powietrzne i skład mechaniczny, podzielono je na kilka gatunków.

Mady bardzo lekkie zawierają do 10% części spławialnych. Występują w pobliżu koryta rzeki, złożone są z piasków słabogliniastych, a niekiedy warstewek pylastych i ilastych. Mają niską wartość użytkową, należą zwykle do klas V i VI.

Mady lekkie (właściwe i brunatne) dzielą się na mady lekkie piaszczyste zawierające 10–20% części spławialnych i 26–40% części pyłowych oraz na mady lekkie pyłowe zawierające 10–20% części spławialnych i ponad 40–% części pyłowych. W zależności od charakteru niżej zalegających warstw zalicza się je do klas IIIa, IIIb lub IV.

Mady średnie (brunatne i szarobrunatne) zawierają 21–35% części spławialnych. Powszechnie występują w dolinach większych rzek i na Żuławach. W swoim składzie zawierają utwory pyłowe zwykłe i gliny lekko pylaste, mają dobre właściwości fizyczne, są dość zasobne w próchnicę, potas i fosfor, z tego względu zalicza się je do klas I i II, rzadziej III.

Mady ciężkie (brunatne i czarnoziemne) zawierają 35–50% części spławialnych. Wykazują dość korzystne właściwości fizyczne, są zasobne w próchnicę i azot. Zaliczane są do klas I, II i IIIa, odmiany napiaskowe płytkie (gorsze) do klas IIIb, IVa i IVb.

Mady bardzo ciężkie (brunatne i szarobrunatne) zawierają ponad 50% części spławialnych i ponad 25% części pyłowych. W Polsce występują przeważnie między Wisłą a Nugatem (Żuławy). Odczyn mad bardzo ciężkich jest obojętny lub lekko zasadowy, zawierają ok. 3% próchnicy. Ich wartość rolnicza zależna jest od właściwości fizycznych, zwykle zalicza się je do klas IIIa, IIIb, IVa i IVb.

 

Autor: Joanna Żołnierkiewicz

Bibliografia:

Uggla H., „Gleboznawstwo rolnicze”, PWN, Warszawa 1981 r., s. 503–514

Zawadzki S. (red.), „Gleboznawstwo”, PWRiL, Warszawa 2009 r., s. 456–464

Zawadzki S., „Podstawy gleboznawstwa”, PWRiL, Warszawa 2002 r., s. 156–159

ROŚLINY WCALE NIE TAKIE ZNANE! SPRAWDŹ SIĘ W NIECODZIENNYCH PYTANIACH

[1/10] Które drzewo w średniowiecznej Europie było czczone jako symbol boga piorunów?

Dodaj komentarz

Rynek Rolny to pierwszy profesjonalny branżowy portal rolniczy z giełdą rolną. Darmowe ogłoszenia rolnicze i aktualne ceny produktów rolnych. Sprzedawaj i Kupuj z nami!

Sulejkowska 56/58 lok 215
04-157 Warszawa, Polska

Telefon: 790 025 265, 790 540 404

Email: kontakt [małpa] rynek-rolny.pl

Newsletter

Fundusze Europejskie – dla rozwoju innowacyjnej gospodarki